X
تبلیغات
اعوذ بالله من الشیطان الرجیم - ترجمه‌های کتاب‌مقدس

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم

سرگذشت ترجمه‌های کتاب‌مقدس به فارسی‌(از آغاز تا امروز)

زبان آیینی کلیسای نستوری ایران سریانی بود؛ به همین جهت‌، کتاب‌مقدس در دوران باستان هیچگاه به‌طور کامل به فارسی برگردانده نشد. اما طبق شواهد موجود، بخشهایی از آن به فارسی میانه ترجمه شده بوده است‌. ذیلاً به اختصار از اهمّ این ترجمه‌ها نام می‌بریم‌. برخی از این ترجمه‌ها به اقتضای مطلب در فصول گذشته مورد اشاره قرار گرفته‌اند.

ترجمه‌ها به فارسی میانه‌از آغاز تا قرن ۹

نقل‌قول‌های مورخین‌

از این دوره‌، نقل قولی موجود است از سده چهارم از یوحنا کریزوستوم (زرین‌دهان‌)، مبنی بر اینکه «تعالیم مسیح به زبانهای پارسیان ترجمه شده است‌.» اما مشخص نیست که منظور از «زبانهای پارسیان‌» واقعاً فارسی است یا زبان متداول کلیسا در حکومت ایرانیان‌، یعنی سریانی‌.

مزامیر پهلوی‌

«مزامیر پهلوی‌» نسخه‌ای است خطی شامل ترجمۀ مزامیر ۹۴ تا ۹۹ و ۱۱۹ تا ۱۳۶ از سریانی به فارسی میانه‌. این ترجمه در دوره‌ای بین سده‌های چهارم تا ششم صورت گرفته است‌.

ترجمۀ سغدی‌

ترجمه‌ای از انجیل‌ها و رسالات پولس و مزامیر به زبان سغدی (یکی از زبانهای ایرانی متداول در آسیای مرکزی‌) به‌دست آمده که احتمالاً مربوط به سده‌های ۶ تا ۹ میلادی می‌باشد.

نقل‌قول در منابع زرتشتی‌

در یک اثر زرتشتی به‌نام «شکند گومانیک ویچار» (توضیحات رفع‌کنندۀ شک‌)، متعلق به قرن نهم میلادی‌، نقل‌قول‌هایی به فارسی میانه از کتاب‌مقدس به‌عمل آمده است‌. این امر می‌تواند حاکی از این باشد که لااقل بخشهایی از کتاب‌مقدس در این زمان به فارسی میانه ترجمه شده بوده است‌.

ترجمه‌ها به فارسی نو از قرن ۱۱ به بعد

ترجمۀ دو زبانۀ مزامیر

ترجمه‌ای دو زبانه فارسی‌سریانی از مزامیر ۱۳۱ و ۱۳۲ و ۱۴۶ و ۱۴۷ به خط سریانیِ سغدی مربوط به سده ۱۱ یا بعد از آن به‌دست آمده است‌.

 

ترکیب چهار انجیل‌

در سده ۱۳، ترکیب چهار انجیل به‌دست اوانس عزالدین محمد بن مظفر از سریانی به فارسی ترجمه شد. این اثر گرچه ادعا می‌کند که ترجمه دیاتسارونِ تاتیان است‌، اما ترجمه دقیق آن نیست‌. نسخه خطی که از این ترجمه موجود است‌، مربوط به سال ۱۵۴۷ می‌باشد که توسط ابراهیم بن شمس عبدالله‌، یک کشیش یعقوبی رونویسی شده و اکنون در کتابخانه لورانتیان در فلورانس (ایتالیا) نگه‌داری می‌شود.

سده‌های ۱۳ تا ۱۹

در این دورۀ طولانی‌، بخشهایی از کتاب‌مقدس به فارسی برگردانده شد که عمدتاً شامل تورات‌، برخی از کتب انبیا، تمام یا بخشهایی از مزامیر، یکی یا هر چهار انجیل می‌باشد.

انجیل‌ها و رسالات‌

اناجیل و رسالات در سال ۱۸۱۲ توسط پدر لئوپولد سباستیانی‌، رئیس میسیون کاتولیک در ایران و قندهار ترجمه شد و یک بار در کلکته و بار دیگر در سال ۱۸۱۳ توسط انجمن کتاب‌مقدس بریتانیا و خارج‌( British and Foreign Bible Society: BFBS ) منتشر گردید.

عهدجدید و مزامیر (نخستین ترجمۀ عهدجدید)

در سال ۱۸۱۲ کشیش هنری مارتین با مساعدت میرزا سید علی خان شیرازی‌، عهدجدید را از یونانی و مزامیر را از عبری به فارسی برگرداند. ترجمۀ عهدجدید در سالهای ۱۸۱۴ و ۱۸۱۵توسط انجمن کتاب‌مقدس روسیه در سنت‌پترزبورگ به چاپ رسید. در سال ۱۸۱۶ انجمن کتاب‌مقدس بریتانیا و خارج، عهدجدید و مزامیر را یکجا به طبع رسانید. این نخستین ترجمۀ کامل عهدجدید به فارسی در تمام طول تاریخ مسیحیت می‌باشد.

عهدعتیق‌

کشیش توماس رابینسون از کلیسای انگلیکن در مدرس هندوستان‌، عهدعتیق را بین سالهای ۱۸۳۵ تا ۱۸۳۸ ترجمه کرد.

نخستین کتاب‌مقدس فارسی‌

کشیش ویلیام گلن ( W. Glen ) ، میسیونر اعزامی از سوی «هیأت مرسلین اسکاتلند» به کمک میرزا محمد جعفر، ترجمه عهدعتیق را در سال ۱۸۴۵ تکمیل کرد. این ترجمه همراه با ترجمۀ هنری مارتین از عهدجدید، به سال ۱۸۴۶ توسط انجمن کتاب‌مقدس بریتانیا و خارج به چاپ رسید. این نخستین ترجمه کامل کتاب‌مقدس به فارسی می‌باشد. این ترجمه، در سالهای اخیر توسط انتشارات طهوری تجدید چاپ گردید و در ایران توزیع شد.

عهدجدید

در سال ۱۸۸۲، کشیش رابرت بروس از CMS با همکاری انجمن کتاب‌مقدس بریتانیا و خارج‌، و با مساعدت کاراپت اوهانس اهل جلفا، ترجمۀ هنری مارتین از عهدجدید را مورد ویرایش قرار داد و رسالات پولس را کلاً از نو ترجمه کرد.

دومین کتاب‌مقدس فارسی (معروف به ترجمۀ قدیمی‌)

رابرت بروس‌، به کمک دیگران از جمله کشیش جیمز باسِت‌، ترجمۀ ویلیام گلن از عهدعتیق را نیز مورد ویرایش و تجدید نظر قرار داد و آن را به همراه ویرایش خود از عهدجدید، به سال۱۸۹۵ به همت انجمن کتاب‌مقدس بریتانیا و خارج منتشر نمود. این ترجمه که به «ترجمۀ قدیمی کتاب‌مقدس‌» معروف است‌، هنوز نیز متن رسمی کلیساهای فارسی‌زبان می‌باشد و نزد اهل ادب محبوبیتی فراوان دارد. این ترجمه پس از حدود یکصد سال چاپ افست از حروفچینی قدیمی، در سال ۱۹۹۶ به همت مؤسسه ایلام (انگلستان) به شکل امروزی حروفچینی و منتشر گردید.

مژده برای عصر جدید (ترجمه جدید عهدجدید)

در سال ۱۹۷۶، انجمن کتاب‌مقدس ایران‌، ترجمۀ جدیدی از عهدجدید منتشر ساخت‌تحت عنوان ”مژده برای عصر جدید“ که به ”انجیل شریف“ نیز معروف است. این ترجمه از متن انگلیسی و یونانی توسط دکتر شمس اسحاق و کشیش ادوین یِگِر ( Edwin H. Jaeger ) از میسیون آمریکایی صورت گرفت و ویرایش آن را نیز لوئیس جانسن و کشیش مهدی عبهری از کلیسای پرزبیتری ایران بر عهده داشتند. کشیش عبهری در زمینه بازنویسی متن این کتاب نقش بسیار مهمی ایفا کرد. خصوصیت این ترجمه این است که تا حدی حالتی تفسیری دارد و مخاطبین آن، ایرانیانی است که حدود ۶ کلاس ابتدایی دارای سواد می‌باشند.در سال۲۰۰۷ میلادی سرانجام ترجمه عهد عتیق آن نیز به اتمام رسید و بصورت کتاب مقدس کامل در یک مجلد چاپ گردید( این کتاب مقدس ۱۲ سال پس از چاپ ترجمه تفسیری کتاب مقدس تکمیل و چاپ گردید).

ترجمۀ تفسیری عهدجدید

در سال ۱۹۷۹ ترجمۀ تفسیری عهدجدید بر اساس متن Living Bible تخت نظر کشیش سارو خاچیکیان به زیور طبع آراسته شد. ویژگی این ترجمه این بود که در آن‌، علاوه بر استفاده از زبان سادۀ فارسی‌، متن با حالتی تشریحی و تفسیری ارائه شده بود.

سومین کتاب‌مقدس فارسی: ترجمۀ تفسیری کتاب‌مقدس

پس از تکمیل ترجمۀ تفسیریِ عهدعتیق‌، و تجدید نظر در متن عهدجدید آن‌، ترجمۀ تفسیری تمام کتاب‌مقدس در سال ۱۹۹۵ به همت کشیش سارو خاچیکیان و توسط انجمن بین‌المللی کتاب‌مقدس ( International Bible Society ) به چاپ رسید. این ترجمه با ویرایشی جدید در سال ۲۰۰۰ مجدداً به چاپ رسید.

ترجمه نوین عهدجدید (هزاره نو)

در سال ۲۰۰۳ ترجمه نوینی از عهدجدید تحت عنوان ”ترجمه هزاره نو“ به همت مؤسسه ایلام (انگلستان) به‌عمل آمد و منتشر گردید. ویژگی این ترجمه این است که به متن اصلی یونانی عهدجدید وفادار مانده و در عین حال، متن را به سبکی ادبی و موزون و فارسی امروزی بر گردانده است. ترجمه عهدعتیق هزاره نو نیز در دست تهیه است.

 

 

+نوشته شده در جمعه نوزدهم آذر 1389ساعت1:35 AMتوسط م.ح.ملک زاده | |